Tàn Cuộc Cờ Tướng Cơ Bản: Những Thế Thắng – Hòa Phải Thuộc Lòng

Nhiều người chơi nhiều năm vẫn thường xuyên gặp cảnh: đã hơn một Mã, hơn hai Tốt mà ván cờ kết thúc hòa. Nguyên nhân là không biết tàn cuộc — giai đoạn cuối ván khi mỗi bên chỉ còn ít quân. Ở tàn cuộc, kết quả của rất nhiều thế cờ đã được nghiên cứu sẵn: thế nào chắc thắng, thế nào chỉ hòa. Thuộc các thế tàn cuộc cờ tướng cơ bản giúp bạn biết khi nào nên đổi quân, khi nào nên giữ, và kết thúc ván đúng cách.

6 nguyên tắc tàn cuộc cần nhớ

• Quân đứng linh hoạt, liên hoàn. Ít quân thì mỗi quân càng quý; quân rời rạc rất dễ bị bắt.
• Giữ quân nhưng biết hy sinh đúng lúc. Bên ưu đừng đổi quân khi chưa đưa được về thế thắng điển hình; bên kém có thể thí quân để về thế hòa điển hình.
• Công phải lo thủ. Mải tấn công dễ bị phản đòn.
• Chiếm các lộ 4, 5, 6 — đường dẫn tới Tướng đối phương.
• Tướng, Sĩ, Tượng cũng tham chiến. Trong tàn cuộc, Tướng chiếm "mặt" (đứng cùng cột khống chế Tướng đối phương) thường quyết định thắng thua.
• Đánh giá đúng vai trò Chốt. Chốt cao, Chốt thấp, Chốt lụt có giá trị khác nhau rất nhiều.

Các nguyên tắc này được giải thích kỹ ở bài Cờ Tàn Có Khẩu Quyết — Tổng Quan Và 6 Nguyên Tắc Tàn Cuộc.

Tàn cuộc Chốt

Tàn Chốt là nền móng của mọi thế tàn. Điều quan trọng nhất cần biết: Chốt càng xuống thấp càng yếu.

• Một Chốt Hòa Một Sĩ — một Chốt không đủ thắng khi đối phương còn Sĩ.
• Hai Chốt Thắng Hai Sĩ, nhưng hai Chốt thấp thì hòa hai Sĩ.
• Hai Chốt Thắng Hai Tượng; hai Chốt hòa Sĩ Tượng lẻ.
• Hai Chốt Thắng Mã, Hai Chốt Thắng Pháo — hai Chốt phối hợp tốt mạnh hơn một quân nhẹ đơn độc.
• Ba Chốt Cao Thắng Sĩ Tượng Toàn, còn ba Chốt thấp chỉ hòa.

Khẩu quyết chung của nhóm này: Cờ tàn Chốt — khẩu quyết chung.

Tàn cuộc Mã

Mã mạnh lên rõ rệt trong tàn cuộc vì bàn cờ thoáng. Thế đầu tiên mọi người nên học:

• Mã thắng đơn Sĩ nhưng một Mã thường chỉ hòa một Tượng (chỉ khéo thắng trong vài thế đặc biệt).
• Mã Chốt Cao Thắng Khuyết Sĩ, còn Mã Chốt thấp hòa khuyết Sĩ.
• Mã Chốt lụt hòa Sĩ Tượng toàn, nhưng Chốt còn tốt thì có thể khéo thắng Sĩ Tượng toàn.
• Hai Mã Thắng Sĩ Tượng Toàn — hai Mã phối hợp đủ phá mọi hàng phòng thủ.

Xem thêm khẩu quyết tàn Mã.

Tàn cuộc Pháo

Pháo yếu đi trong tàn cuộc vì thiếu ngòi, nên Pháo thường cần Chốt hoặc Sĩ nhà làm ngòi mới thắng được.

• Pháo Chốt Cao Thắng Đơn Tướng; với Chốt thấp thì thường hòa, trừ khi có Tượng nhà hỗ trợ.
• Hai Pháo Thắng Hai Sĩ, nhưng hai Pháo lại hòa hai Tượng.
• Pháo Hai Sĩ Hòa Đơn Pháo — Pháo đơn khó thắng Pháo.
• Pháo Sĩ Hòa Hai Chốt.

Nhiều thế Pháo Chốt dùng kỹ thuật "Pháo về nhà" (Pháo lui về làm ngòi từ phía sau) — xem Xe Pháo Đơn Khuyết Sĩ & Nghệ Thuật Pháo Về Nhà và khẩu quyết tàn Pháo.

Tàn cuộc Xe

Xe mạnh nhất nhưng không vô địch. Những điều bất ngờ với người mới:

• Một Xe trước Sĩ Tượng toàn thường chỉ hòa; chỉ khéo thắng khi phòng thủ đặt sai.
• Đơn Xe Thắng Mã Song Sĩ, nhưng Xe đơn thường hòa Mã song Tượng.
• Xe đơn hòa Pháo song Tượng trong thế phòng thủ đúng, chỉ khéo thắng khi đối phương sơ hở.
• Một Xe Hòa Ba Chốt — ba Chốt liên kết cầm hòa được cả Xe.

Xem thêm khẩu quyết tàn Xe.

Luyện tàn cuộc hiệu quả với "Máy tự giải"

Mọi bài tàn cuộc trên Học Cờ Tướng đều có bàn cờ đi từng nước, nhánh biến (đi sai thì sao) và hai nút đặc biệt:

• Máy tự giải: máy đi trọn lời giải từ thế xuất phát. Ở những thế khó, máy theo đúng lời giải trong bài trước, ra ngoài lời giải thì máy tự tính.
• Đánh thử với máy: bạn cầm bên tấn công, máy phòng thủ. Thắng được máy mới chắc là đã hiểu thế cờ.

Học theo thứ tự Chốt → Mã → Pháo → Xe trong chương trình Cờ Tàn Có Khẩu Quyết, rồi ôn bằng 48 Bài Nguyên Lý Tàn Cuộc. Luyện thêm ở chủ đề Tàn cuộc trên trang luyện tập. Nhiều thế tàn thắng kết thúc bằng đòn sát quen thuộc, nên học song song các thế sát cục kinh điển.

Câu hỏi thường gặp

Một Xe có thắng được Sĩ Tượng toàn không?

Thường là không — một Xe đơn độc trước Tướng có đủ hai Sĩ hai Tượng đứng đúng vị trí là thế hòa. Xe chỉ thắng được khi Sĩ Tượng của đối phương đứng sai, bị tách rời.

Vì sao Chốt thấp lại yếu hơn Chốt cao?

Chốt không đi lùi được. Chốt xuống quá sâu (thấp, lụt) mất khả năng khống chế các điểm quanh cung và không còn ép được Tướng, nên nhiều thế Chốt cao thắng thì Chốt thấp chỉ hòa.

Có nên học tàn cuộc trước trung cuộc không?

Nhiều thầy dạy cờ khuyên học tàn cuộc sớm, vì ít quân thì dễ hiểu tác dụng của từng quân, và biết tàn cuộc giúp bạn biết khi nào nên đổi quân ở trung cuộc.

Hai Pháo có thắng được hai Tượng không?

Thường là hòa. Hai Pháo thắng được hai Sĩ, nhưng gặp hai Tượng phòng thủ đúng cách thì khó tìm ngòi để chiếu hết.